16.03.2014/17:11

Mediator skuteczniejszy od sędziego

Przez niewydolność systemu sądowniczego procesy potrafią toczyć się latami, rodzić przy okazji duże koszty, by ostatecznie nie przynieść rozstrzygnięcia problemu.

Alternatywne sposoby rozwiązywania sporów są tańsze, bardziej efektywne i nie prowadzą do eskalacji konfliktu. Praktyka pokazuje, że mając do wyboru ugodę, arbitraż i mediacje, najlepiej wybrać tę ostatnią metodę.
W sferze działalności gospodarczej konflikty mogą pojawiać się zarówno między samymi przedsiębiorcami, jak również między przedsiębiorcami i konsumentami. Z reguły najpierw próbuje się rozwiązać je polubownie – kierując do kontrahenta wezwania do zapłaty, monity albo składając reklamację. Gdy działania te nie przynoszą efektu, rozstrzygnięcia poszukuje się w sądzie. Wejście na drogę sądową ma jednak wiele wad – jest kosztowne (opłaty sądowe, koszty opinii biegłych, wynagrodzenia prawników) i długotrwałe, utrudniając niekiedy przedsiębiorcom prowadzenie działalności. Zdarza się, że nim dojdzie do rozstrzygnięcia, oskarżony kontrahent zbankrutuje i nie ma środków na zadośćuczynienie, a wyrok pozostaje tylko na papierze. Często wyrok nie kończy konfliktu, lecz go eskaluje, prowadząc m.in. do zerwania współpracy, co bywa niekorzystne dla obu stron. Dlatego warto zastanowić się nad możliwościami rozwiązania konfliktu w inny sposób, niż na drodze sądowej.

Dwa modele ugodowe
Do podstawowych sposobów rozwiązywania sporów zalicza się:


  • typ kontraktowy, w którym werdykt następuje na skutek porozumienia się samych stron;

  • typ mediacyjno­‑koncyliacyjny, w którym przy rozstrzygnięciu zatargu pośredniczy osoba trzecia, pozbawiona jakichkolwiek uprawnień władczych – przykładem są mediacje;

  • typ arbitrażowy, w którym strony mają wpływ na wybór arbitra, czasem również reguł i procedury, z zastrzeżeniem jednak, że rozstrzygnięcie arbitra ma charakter wiążący – przykładem sądy polubowne i arbitrażowe;

  • typ sądowy, w którym strony nie mają żadnego wpływu na wybór reguł, procedur postępowania i osoby rozstrzygającej, a wydana decyzja jest wiążąca, nawet jeśli przysługuje od niej tryb odwoławczy.


Dwa pierwsze typy reprezentują tzw. model ugodowy, którego najpopularniejszą formę stanowią mediacje.

Moc sądowego wyroku
Mediacja to zorganizowane postępowanie, dobrowolne i poufne, w którym strony sporu chcą samodzielnie osiągnąć porozumienie, korzystając z pomocy bezstronnego i obiektywnego mediatora. Nie służy ona wydaniu rozstrzygnięcia przez mediatora, jak to ma miejsce przed sądem (także polubownym), ale zawarciu wypracowanej przez strony ugody i wygaszeniu sporu w sposób satysfakcjonujący wszystkich. Zwolennicy tej metody przekonują, że mediacje nie poprzestają na zewnętrznych przejawach problemu, ale docierają do jego źródła, pozwalając często na utrzymanie, a nawet uzdrowienie wzajemnych relacji oraz zachowanie pozytywnego wizerunku.
Polski ustawodawca już w 1991 roku przewidział możliwość mediacji w rozwiązywaniu sporów zbiorowych, a następnie pojawiała się możliwość mediacji w prawie procesowym administracyjnym, karnym, rodzinnym, cywilnym oraz w szeregu dziedzin prawa materialnego. Dzięki tym regulacjom możliwe jest dokonanie wyboru, jaką drogą konflikt będzie rozwiązywany, a osiągnięte w wyniku mediacji porozumienia, po dokonaniu pewnych czynności formalnych, mają taką moc jak wyroki sądowe. W drodze mediacji można rozwiązywać m.in. sprawy o zapłatę, zniesienie współwłasności, podział majątku, wszelkie kwestie pracownicze oraz spory wynikające z umów.

Klauzule mediacyjne
Mediacja może być metodą rozstrzygania sporu na mocy swobodnej umowy stron, nim wystąpią one do sądu lub metodą zastosowaną w ramach już istniejącego sporu przed sądem. Gdy mediacja zostanie zainicjowana przed wszczęciem postępowania sądowego, zawierana jest pisemna umowa pomiędzy mediatorem i stronami, która powinna określać przedmiot mediacji, wskazywać osobę mediatora i zasady jego wynagrodzenia. Przedsiębiorcy coraz częściej praktykują zamieszczanie w umowach klauzul mediacyjnych, na mocy których strony zobowiązują się do rozstrzygania wszelkich sporów w pierwszej kolejności w drodze mediacji. Wszczęcie mediacji przez jedną ze stron następuje z chwilą doręczenia mediatorowi wniosku o przeprowadzenie mediacji, z załączonym dowodem dostarczenia odpisu wniosku drugiej stronie. W przypadku braku klauzuli mediacyjnej, druga strona musi najpierw wyrazić zgodę na mediację.

Rozważnie wybieraj specjalistę
Mediator to osoba niezależna i niezwiązana ze stronami konfliktu. Może nim być każdy, nie tylko prawnik czy psycholog, kto posiada odpowiednie przygotowanie teoretyczne, kwalifikacje i predyspozycje osobiste. Spis mediatorów prowadzą sądy okręgowe oraz ośrodki specjalizujące się w mediacji, działające przy izbach adwokackich i radców prawnych. Choć przepisy nie precyzują szczególnych wymagań do pełnienia tej funkcji, przypadkowa i niedoświadczona osoba może tylko zniechęcić strony do trybu mediacyjnego lub pogłębić konflikt. Dlatego wyboru mediatora należy dokonywać z rozwagą.

Nie poucza i nie ocenia
Mediator wyjaśnia stronom zasady i przebieg mediacji, a następnie rozmawia z każdą z nich na osobności lub strony prowadzą ze sobą rozmowę w jego obecności. Nie poucza on stron, nie ocenia i nie proponuje swojego rozwiązania sporu, lecz ma za zadanie pomóc złagodzić istniejące napięcia. Nie ma przeszkód, by strony uczestniczyły w mediacji ze swymi pełnomocnikami. Cały proces jest poufny, a mediator nie ujawnia osobom trzecim żadnych informacji o przebiegu rozmów czy stanowiskach stron. Jeśli nie zostanie on zwolniony z obowiązku zachowania tajemnicy, mediator nie może być świadkiem na okoliczności, o których dowiedział się w trakcie mediacji.
Jeżeli strony dojdą do porozumienia, mediator sporządza pisemną wersję wypracowanej ugody. Jest ona następnie zatwierdzana przez sąd, który kontroluje porozumienie pod kątem niesprzeczności z prawem i zasadami współżycia społecznego. Sąd nie zatwierdzi także ugody zawierającej sprzeczności, ponieważ porozumienie musi nadawać się do wykonania. Na koniec ugoda otrzymuje klauzulę wykonalności i, jeśli nie będzie dobrowolnie wykonana, można skierować ją do egzekucji przez komornika.

Agnieszka Grzesiek
radca prawny
Kancelaria Prawa Gospodarczego, www.kpgag.eu

Wiadomości Handlowe, Nr 3 (133) Marzec 2014

Dodaj komentarz

0 komentarzy

Zostaw komentarz

Portal Wiadomoscihandlowe.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy. Wpisy niezwiązane z tematem, wulgarne, obraźliwe lub naruszające prawo będą usuwane. Zapraszamy zainteresowanych do merytorycznej dyskusji na powyższy temat.