Tzw. podatek handlowy, wprowadzony za czasów rządu Prawa i Sprawiedliwości, po raz pierwszy płacony był przez największych detalistów w 2021 r. W roku 2024 przyniósł do budżetu państwa niespełna 4,36 mld zł, a roku bieżącym wpływy mają sięgnąć 4,95 mld zł. Danina płacona jest przez ok. 230 podmiotów (przy czym zaledwie 10 czołowych firm odpowiada aż za ponad trzy czwarte wpływów). Podatku nie płacą firmy, których przychody ze sprzedaży detalicznej nie przekraczają 17 mln zł w miesiącu. Powyżej tego progu obowiązują dwie stawki: 0,8 proc. (do 187 mln zł przychodu) i 1,4 proc. (powyżej 187 mln zł).

Franczyza zapłaci podatek od sprzedaży detalicznej?

Rząd Donalda Tuska opracowuje właśnie ocenę funkcjonowania ustawy o tym podatku (OSR ex post). Ministerstwo Finansów przygotowało już jej projekt i poprosiło w kwietniu przedsiębiorców o odniesienie się do niego. Treść projektu zaalarmowała branżę, bowiem użyte w niej sformułowania wskazują, że podatek może zostać wkrótce rozszerzony na kolejne grupy podmiotów. W szczególności chodzi o sieci franczyzowe i e-commerce. 

Obecnie w systemach franczyzowych podatek właściwie nie jest płacony, bowiem każdy przedsiębiorca-franczyzobiorca traktowany jest jako osobny podmiot, dzięki czemu jest w stanie zmieścić się w kwocie wolnej. Z kolei franczyzodawca - organizator sieci - prowadzi sprzedaż hurtową, a nie detaliczną. Natomiast sprzedaż prowadzona na odległość nie podlega opodatkowaniu, gdyż w czasie gdy ustawa o podatku handlowym była uchwalana (2016 r.) posłowie doszli do wniosku, że lepiej szybko uporać się z pracami legislacyjnymi, niż tracić czas na notyfikację przepisów Komisji Europejskiej (co w tym przypadku byłoby wymagane). E-commerce był wówczas mniej istotnym kanałem sprzedaży niż obecnie.

W projekcie OSR ex post Ministerstwo Finansów rekomenduje co do zasady utrzymanie podatku od sprzedaży detalicznej, "głównie z uwagi na fiskalne walory tego podatku". Zarazem napisano, że "z uwagi na pojawiające się wątpliwości w zakresie stosowania regulacji tej ustawy rekomenduje się podjęcie działań mających na celu doprecyzowanie budzących wątpliwości zapisów".

Wśród obszarów, które najczęściej są "przedmiotem zapytań" (przynajmniej według ministerstwa), resort finansów wskazuje: przedmiot opodatkowania (dostawa towarów wraz ze świadczeniem usług), podatnika (zmiana struktury organizacyjnej prowadzonej działalności), sprzedaż sieciową i franczyzową, a także sprzedaż prowadzoną na odległość. O tej ostatniej MF pisze wprost: "w związku z sygnalizowanym szybkim rozwojem sprzedaży internetowej należałoby rozważyć uwzględnienie tego rodzaju sprzedaży w przedmiocie podatku".

Jednym z rekomendowanych na przyszłość działań jest też "podjęcie pogłębionych prac analitycznych dotyczących zgłaszanych dotychczas zagadnień budzących wątpliwości". Według MF wynikiem tychże prac powinno być "wyeliminowanie zdiagnozowanych obszarów negatywnie wpływających na stosowanie przepisów wynikających z ustawy o PSD (podatku od sprzedaży detalicznej - red.), w tym wypracowanie równych warunków opodatkowania tym podatkiem w odniesieniu do zróżnicowanych form działalności i podmiotów w celu wyeliminowania działań potencjalnie optymalizacyjnych".

"Docelowo zakładanym działaniem jest nowelizacja ustawy, tak by jej stosowanie było bardziej efektywne z perspektywy poboru podatku" - przyznaje wprost Ministerstwo Finansów.

Resort wskazuje też, że przy okazji najbliższej nowelizacji ustawy przedmiotem prac i analiz będzie kwestia "wprowadzenia rozwiązań zmierzających do wspólnego opodatkowania podmiotów powiązanych". Prawdopodobnie jest to odniesienie do rynku elektromarketów, gdzie w przypadku części czołowych operatorów poszczególne sklepy wchodzące w skład tych samych sieci działają pod osobnymi NIP-ami (mimo że są sklepami własnymi, a nie np. franczyzowymi).

Podatek od sprzedaży detalicznej w liczbach

FOTO: źródło: Ministerstwo Finansów

Sieci franczyzowe nie chcą o tym słyszeć

Przeciwko ewentualnym zmianom w ustawie protestuje Polska Izba Handlu, zrzeszająca m.in. Żabkę oraz sieci franczyzowe Grupy Eurocash i Grupy Muszkieterów. W skierowanym przez tę organizację piśmie do MF, którego kopię widział portal wiadomoscihandlowe.pl, napisano, że "zapowiedź >>doprecyzowania<< (...) przepisów jest nie tylko nieuzasadniona z prawnego punktu widzenia, ale może przynieść katastrofalne skutki dla wielu przedsiębiorców mikro, małych i średnich z sektora stanowiącego duży i ważny fragment polskiej gospodarki".

Polska Izba Handlu podkreśla, że "franczyzobiorcy i franczyzodawcy to odrębne podmioty gospodarcze, które łączy umowa o współpracy. W praktyce franczyzodawcy i integratorzy hurtowi, mając ograniczony wpływ na sposób prowadzenia działalności gospodarczej swojego kontrahenta, będą obciążeni zobowiązaniami podatkowymi wynikającymi z działalności innego podmiotu. Rodzi to szereg problemów, zarówno na poziomie pozyskiwania wiarygodnych danych i raportowania, jak i naliczania należności podatkowych".

I dodaje: "Istotą przyjęcia podatku od sprzedaży detalicznej było objęcie nim przychodów wg nr NIP jako najbardziej obiektywnego kryterium i wyróżnika przedsiębiorcy. Pierwsze próby objęcia podatkiem sieci działających pod wspólnym logo wzbudziły zdecydowany sprzeciw społeczny. Uznano to za rozwiązanie niesprawiedliwe i uderzające w najmniejszych przedsiębiorców, którzy pomimo działania na zasadzie osobnych nr NIP integrują się, aby wspólnie nawiązać walkę konkurencyjną z monolitycznymi sieciami zagranicznych dyskontów o obrotach wyrażanych w setkach mld złotych i powodujących asymetrię rynku i upadek małych polskich przedsiębiorców".

W ocenie Polskiej Izby Handlu "odrębne, dodatkowe opodatkowanie sieci franczyzowych lub działających pod wspólnym logo, w sytuacji przekroczenia progów przez integratora i podmiot handlowy, doprowadziłoby do sytuacji podwójnego ich opodatkowania. W konsekwencji mielibyśmy do czynienia z istotnym zaburzeniem warunków uczciwej konkurencji oraz dyskryminacją podmiotów działających wobec innych detalistów obecnych na rynku".

POHiD chce likwidacji podatku handlowego

Z kolei Renata Juszkiewicz, prezes Polskiej Organizacji Handlu i Dystrybucji (zrzeszającej największych, zagranicznych detalistów, w tym Biedronkę i Lidla) w rozmowie z portalem wiadomoscihandlowe.pl przekonuje, że podatek od sprzedaży detalicznej powinien zostać całkowicie zlikwidowany. - Chcemy, żeby podatek został zniesiony, ponieważ działa on na szkodę konsumentów. Uważamy, że płacimy już na tyle wysokie podatki, że podatek handlowy nie powinien być podwyższany, lecz właśnie zostać zniesiony - mówi Juszkiewicz.

Przypomnijmy, że w maju podczas Kongresu Nowoczesnej Dystrybucji szefowa POHiD stwierdziła, że "podatek handlowy powinien być obniżony albo wręcz w ogóle zniesiony, ponieważ jest to funkcja fiskalna dublowana przez inne daniny, chociażby minimalny podatek dochodowy". Dodała też, że ewentualne zmiany w ustawie, nad którymi pracuje Ministerstwo Finansów, "nie powinny prowadzić do podwyższenia podatku dla sieci handlowych".

- Rząd, jak wprowadzał podatek, planował 1,9 miliarda zł (wpływów - red.). Więc na chwilę obecną możemy powiedzieć, że budżet państwa zarobił swoje - powiedziała Renata Juszkiewicz. To prawda, że Ministerstwo Finansów w 2016 r. oszacowało, że dodatkowe dochody do budżetu państwa z tytułu podatku handlowego wynosić będą 1,89 mld zł rocznie przez 10 lat. Tyle tylko, że resort wpisał tę wartość do dziesięciu rubryk bezrefleksyjnie, nie uwzględniając np. inflacji.

Dodajmy też, że podatek od sprzedaży detalicznej, choć miał obowiązywać od jesieni 2016 r., finalnie wszedł w życie dopiero w 2021 r. Wcześniej Polska toczyła z Komisją Europejską spór o tę daninę przed Trybunałem Sprawiedliwości UE. W 2020 r. Trybunał Sprawiedliwości (a wcześniej Sąd) zdecydował, że to Warszawa miała rację, co otworzyło drogę do pobierania podatku od 2021 r. Polska nie wystąpiła natomiast do Komisji Europejskiej o odszkodowanie za "utracone" wpływy budżetowe z wcześniejszych lat, rzędu nawet 7 mld zł.

Sieci handlowe zapłacą wyższy podatek od sprzedaży detalicznej? „Rząd planuje zmiany”

Zgodnie ze sprawozdaniem dotyczącym wykonania budżetu państwa za poszczególne miesiące 2022 roku, od marca do kwietnia państwo polskie ściągnęło z tytułu podatku handlowego 989,8 mln zł. Miesiąc później budżet państwa zasilony został kwotą kolejnych 298 mln zł, a w czerwcu br. branża handlowa odprowadziła 248,7 mln zł.

Podatek od sprzedaży detalicznej niedoszacowany

Łącznie od stycznia do czerwca przedsiębiorcy wpłacili do budżetu prawie 1,54 mld zł z tytułu podatku od sprzedaży detalicznej, a przypominamy, że gdyby trzymać się założeń, wpłacą 2,7 mld zł. Kwota ta zostanie prawdopodobnie przekroczona, a prognoza na kolejny rok zakłada jej dalszy wzrost, i to znacznie przekraczający wartości wzrostu mogące wynikać z inflacji.

Już w 2021 roku zakładano wiele niższe wpływy niż miało to miejsce finalnie. W 2021 r. wpływy z podatku od sprzedaży detalicznej wyniosły 2,632 mld zł, wobec pierwotnych prognoz w wysokości 1,46 mld zł.

Oznacza to, że więcej sieci handlowych wpadnie w pierwszy lub drugi próg podatku handlowego. Przypomnijmy, że pierwszy próg liczony jest od wartości sprzedaży powyżej 17 mln zł miesięcznie (0,8 proc. przychodów powyżej 17 mln zł), a drugi od 170 mln zł miesięcznie (1,4 proc. od wartości przychodu powyżej 170 mln zł).

Kto nie płaci podatku handlowego?

Z podatku zwolnione są przedsiębiorstwa o przychodach ze sprzedaży detalicznej mniejszych niż 17 mln zł miesięcznie.

Z danych udostępnionych Rafałowi Mundremu przez Ministerstwo Finansów wynika, że w maju br. podatek od sprzedaży detalicznej zapłaciło 159 podmiotów gospodarczych. Celowo nie używamy tu określenia sieci handlowe, ponieważ podatek naliczany jest od numeru NIP. Teoretycznie możemy mieć więc do czynienia z sytuacją, kiedy kilku przedsiębiorców prowadzi działalność pod wspólnym szyldem lub sieć handlowa podzielona jest na oddziały z różnymi NIP-ami.

Prawie 160 podmiotów zapłaciło podatek handlowy w maju 2022 r.

Tych, którzy musieli zapłacić podatek, było w styczniu br. 168, w lutym – 125, w marcu – 132, w kwietniu – 153 i wreszcie w maju – 159.

W związku z wysoką inflacją można założyć, że w 2023 roku przedsiębiorcy, którzy do tej pory byli blisko osiągnięcia przychodów zobowiązujących ich do zapłacenia dodatkowej daniny, przekroczą próg 17 mld zł.

Według prognoz wykonanych przez PMR dla Eurocashu w czerwcu br., rynek spożywczy w Polsce już w tym roku przekroczy 400 mld zł, a w 2023 roku ma być wart 440 mld zł, co oznacza wzrost o 9,3 proc.

Urząd zaznacza, że podatek od sprzedaży detalicznej jest daniną stosunkowo nową – obowiązującą od 1 stycznia 2021 r., liczoną od przychodu otrzymanego z tytułu sprzedaży detalicznej, w związku z czym weryfikacja pod kątem prawidłowości jego rozliczenia będzie prowadzona wraz z czynnościami sprawdzającymi, kontrolami podatkowymi i kontrolami celno-skarbowymi w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych i podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2021.

Z informacji MF wynika ponadto, że odnotowano jeden przypadek wystąpienia z wnioskiem o wydanie opinii zabezpieczającej, w którym przedstawiono opis planowanej czynności, skutkującej korzyścią w podatku od sprzedaży detalicznej, co do której szef KAS uznał, że mogą mieć zastosowanie przepisy generalnej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. W zakresie opisanej we wniosku czynności polegającej na wydzieleniu podmiotów ze spółki matki, szef KAS w wydanej odmowie wydania opinii zabezpieczającej stwierdził, że czynność ta może spełniać wszystkie przesłanki unikania opodatkowania.

„Organy KAS prowadzą bieżący monitoring w zakresie wywiązywania się przez podatników z nałożonych obowiązków podatkowych oraz dokonują oceny prawdopodobieństwa stosowania przez podmioty optymalizacji podatkowej. Prowadzone analizy oprócz danych z deklaracji podatkowych uwzględniają również inne informacje, do których KAS ma dostęp na podstawie regulacji ustawowych” – informuje ministerstwo i podsumowuje, że czynności te prowadzone są między innymi w zakresie podatku od sprzedaży detalicznej, a w uzasadnionych przypadkach podejmowane są działania mające na celu zapobieżenie wykorzystywaniu przez podatników niedozwolonych schematów optymalizacyjnych.

Jak czytamy w uzasadnieniu dołączonym do projektu nowelizacji tegorocznej ustawy budżetowej, w samym tylko okresie pierwszych siedmiu miesięcy 2021 r. zrealizowano ponad 93 proc. dochodów z tytułu podatku od sprzedaży detalicznej zaplanowanych na cały bieżący rok.

- W związku z powyższym konieczne stało się zwiększenie prognozy wykonania tych dochodów na koniec bieżącego roku do poziomu 2.525.000 tys. zł. tj. więcej o 1.066.987 tys. zł (73,2 proc.) w porównaniu do ustawy budżetowej na rok 2021. W 2020 r. nie odnotowano wpływów z podatku od sprzedaży detalicznej - podkreślono.

Dane o wpływach z podatku handlowego zwykle podawane są przez Ministerstwo Finansów z kilkumiesięcznym opóźnieniem. Na portalu wiadomoscihandlowe.pl donosiliśmy już, że w samym tylko kwietniu firmy zapłaciły 231,8 mln zł podatku od sprzedaży detalicznej, a w marcu 197,5 mln zł. Wcześniej wpływy kształtowały się na podobnym poziomie - ok. 200 mln zł miesięcznie. Danina płacona jest do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym podatnik spełnił kryteria zobowiązujące go do zapłaty podatku.

Ustawa o podatku od sprzedaży detalicznej przewiduje dwie stawki daniny: 0,8 proc. i 1,4 proc. Pierwsza dotyczy przychodów między 17 mln a 170 mln zł miesięcznie, druga - powyżej 170 mln zł miesięcznie. Przedsiębiorstwa o przychodach ze sprzedaży detalicznej mniejszych niż 17 mln zł w miesiącu są zwolnione z podatku.

Ministerstwo Finansów szacowało, że podatek będzie płacony przez około 200 podmiotów. Jednak z informacji uzyskanych przez portal wiadomoscihandlowe.pl wynika, że daninę odprowadza jedynie nieco ponad 100 firm (104 zapłaciły w terminie za styczeń). Jak widzimy, nie przeszkodziło to jednak osiągnięciu celu fiskalnego podatku, gdyż realne wpływy są znacząco większe od zakładanych.

Podatek handlowy, zapowiedziany przez PiS podczas kampanii wyborczej w 2015 jako "podatek od hipermarketów", miał obowiązywać od września 2016 r., ale Bruksela zablokowała jego implementację. Sprawa trafiła najpierw do Sądu UE, który w 2019 r. przyznał Polsce rację, a potem przed Trybunał Sprawiedliwości, który oddalił odwołanie KE w 2020 r. Wielka Izba TS uznała, że polska danina (oraz podobna, tyle że węgierska) nie narusza prawa UE w dziedzinie pomocy państwa.

Otworzyło to drogę do pobierania podatku od sprzedaży detalicznej w Polsce od początku 2021 r. Polska nie wystąpiła do Komisji Europejskiej o odszkodowanie za "utracone" wpływy budżetowe z ostatnich lat rzędu nawet 7 mld zł.

CZYTAJ TAKŻE: "Podatek od korporacji" uderzy w sieci handlowe. PiS nakłada na branżę kolejną daninę

Jednak z informacji udostępnionych portalowi wiadomoscihandlowe.pl przez Ministerstwo Finansów wynika, że podatek od sprzedaży detalicznej za styczeń 2021 r. zapłaciło jedynie 104 podatników. Deklaracje związane z tym podatkiem za pierwszy miesiąc jego obowiązywania złożyło w terminie 103 podatników, a po terminie wpłynęło jeszcze sześć deklaracji (mogły to być nowe deklaracje lub korekty).

Biorąc pod uwagę wpłaty, które deklaruje co miesiąc MF, szacowana przez rząd wartość wpływów z podatku od sprzedaży detalicznej jest niedoszacowana i powinna przekroczyć zakładane 1,485 mld zł.
 

Oglądaj premierowe emisje kolejnych odcinków w każdą środę w godz. 10.30-11 na antenie BIZNES24. Wszystkie odcinki będą także dostępne na portalu www.wiadomoscihandlowe.pl.