Producenci e-papierosów płacą kilkakrotnie niższą akcyzę

Polacy coraz chętniej planują posiłki i świadomie zarządzają domowym budżetem. Już 74 proc. badanych układa menu z wyprzedzeniem, co oznacza wzrost o sześć punktów procentowych względem ubiegłego roku. Gotowanie przestaje być nagłą improwizacją, a staje się przemyślanym elementem codziennej organizacji życia. Chcemy mieć kontrolę nad tym, co jemy.

Budżet na jedzenie przekracza 3 tys. złotych

Jak donosi raport Frosty, co dziesiąte gospodarstwo domowe w Polsce wydaje na żywność co najmniej 3 tys. złotych miesięcznie. Prawie połowa Polaków mieści się w budżecie do 1,5 tys. złotych, choć ta grupa systematycznie maleje. Najszybciej rośnie odsetek osób z najwyższymi koszykami zakupowymi. Inflacja sprawia, że na jedzenie przeznaczamy coraz większe sumy.

12 proc. Polaków przyznaje, że nie ma pojęcia, ile pieniędzy wydaje miesięcznie na jedzenie. Taki brak wiedzy utrudnia efektywne zarządzanie finansami w dobie rosnących kosztów życia. Mimo to zakupy spożywcze pozostają najbardziej stałym punktem w domowych budżetach. Coraz częściej planujemy wydatki na kilka dni do przodu, aby uniknąć zbędnych kosztów.

– Wydatki na żywność rosną nie tylko nominalnie, ale także strukturalnie – zaznacza Aleksandra Wysocka, dyrektor marketingu w firmie Frosta. Dane z lat 2025–2026 potwierdzają, że coraz więcej gospodarstw domowych funkcjonuje w wyższych przedziałach budżetowych. Klienci są gotowi zapłacić więcej za produkty wysokiej jakości, które gwarantują naturalny smak i prosty skład.

Choć teatr działań wojennych między Stanami Zjednoczonymi, Izraelem a Iranem pozostaje geograficznie odległy od Europy, jego gospodarcze wstrząsy coraz wyraźniej docierają również do polskich sieci handlowych, producentów żywności i konsumentów. Kluczowym czynnikiem destabilizacji jest sytuacja w Cieśninie Ormuz – strategicznym przesmyku, przez który przepływa nawet 20-30 proc. globalnego handlu ropą, LNG oraz według danych BNP Paribas 25-30 proc. światowego handlu nawozami azotowymi.

Zakłócenia w tym punkcie to dla światowych łańcuchów dostaw klasyczny "czarny łabędź". W praktyce oznacza to ryzyko gwałtownego wzrostu kosztów produkcji i logistyki, który w perspektywie kilku miesięcy może odbić się nie tylko na bilansach firm, ale również na portfelach polskich konsumentów.

Od baryłki ropy do ceny chleba

Wpływ konfliktu na rynek żywności nie pojawia się natychmiast. Jednak ze względu na silne powiązania między cenami energii, transportu i surowców rolnych jego konsekwencje są w dużej mierze nieuniknione. – Skutki wojny z Iranem dla rynku żywności zależą przede wszystkim od czasu trwania operacji wojskowej. Zazwyczaj presja na ceny produkcji i koszty w handlu zaczyna być widoczna po miesiącu lub dwóch. Im większy wstrząs wywołała sytuacja, tym szybciej widać zmiany – podkreśla w rozmowie z portalem wiadomoscihandlowe.pl dr Magdalena Kowalewska, dyrektor Biura Analiz Sektora Food&Agri w Banku BNP Paribas Polska.

Pierwsze sygnały są już widoczne na rynkach surowcowych. Ceny podstawowych produktów rolnych zaczęły rosnąć w ślad za drożejącą ropą. Pszenica podrożała o około 10 proc., a rzepak o 5 proc. Zależność ta nie jest przypadkowa. Jak wskazują analitycy Allianz Trade, w Europie i Stanach zjednoczonych 10-procentowy wzrost ceny ropy może podnieść inflację o około 0,1-0,2 pp. w krótkim terminie.

Najbardziej wrażliwe na taki szok są sektory o wysokiej energochłonności. Według danych BNP Paribas przetwórstwo owocowo-warzywne, produkcja cukru oraz produkcja pieczywa, wyrobów ciastkarskich i makaronów charakteryzują się wyższym udziałem energii w kosztach operacyjnych na tle innych kategorii spożywczych (na poziomie 3-4 proc.).

Szczególnie wrażliwy pozostaje sektor piekarniczy. Jak zauważa dr Kowalewska, "świeże pieczywo jest często transportowane do punktów sprzedaży dwa-trzy razy dziennie, dlatego branża piekarska może szczególnie odczuć również wzrost kosztów paliw". W praktyce oznacza to, że drożejąca ropa wpływa nie tylko na produkcję, lecz także na codzienną logistykę dostaw.

Co winduje ceny żywności?

Ropa nie jest jedynym surowcem, który może podnieść ceny żywności. Równie ważną rolę odgrywa gaz ziemny, będący podstawowym składnikiem produkcji nawozów azotowych. Przez Cieśninę Ormuz przechodzi nawet 30 proc. światowego handlu tymi komponentami. W przypadku dłuższej blokady szlaku logistycznego konsekwencje mogą być odczuwalne w całym sektorze rolnym. Magdalena Kowalewska zwraca uwagę na potencjalną reakcję łańcuchową. 

– W przypadku przedłużającej się wojny lub zniszczeń w zakładach produkcyjnych na Bliskim Wschodzie, wzrost cen nawozów może być widoczny w cennikach na dalszą część roku, a później w cenach zbóż, roślin oleistych, warzyw i owoców – mówi. Pierwsze oznaki takiego scenariusza już się pojawiły – notowania mocznika wzrosły o 20-30 proc. To poziom, który w dłuższej perspektywie może znacząco podnieść koszty produkcji rolnej.