W dniu 24 kwietnia 2024 r. Parlament Europejski przyjął w głosowaniu plenarnym kompromisowy projekt dyrektywy UE w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (Corporate Sustainability Due Diligence Directive, CSDD), który nakłada pewne zobowiązania na określone grupy przedsiębiorstw w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom prowadzenia działalności biznesowej w zakresie praw człowieka i środowiska. Zasady dotyczą działalności samych firm, ale też ich spółek zależnych oraz partnerów biznesowych w całym łańcuchu dostaw.
Wypracowanie ostatecznego projektu dyrektywy CSDD trwało ponad cztery lata. Proces ten został rozpoczęty zapowiedzią opracowania zasad dotyczących należytej staranności przedsiębiorstw przez Komisarza ds. Sprawiedliwości w kwietniu 2020 r. Pierwszy projekt został przedstawiony przez Komisję Europejską 23 lutego 2022 r. Następnie prace toczyły się na forum Grupy roboczej Rady UE ds. Prawa Spółek i zakończyły się przyjęciem 1 grudnia 2022 r. przez Radę UE podejścia ogólnego (kompromisowego).
Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie dyrektywy CSDD została przyjęta 374 głosami, przy 235 głosów przeciw i 19 wstrzymanych. Finalne ogłoszenie treści dokumentu w brzmieniu zaakceptowanym przez Parlament Europejski planowane jest w najbliższych tygodniach.
Kolejnym etapem jest akceptacja Rady Europejskiej. Następnie zostanie ona opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE i wejdzie w życie 20 dni później. Państwa członkowskie będą mieć dwa lata, by wprowadzić jej przepisy do prawa krajowego.
Jakich firm dotyczy dyrektywa CSDD?
Nowe przepisy będą dotyczyć firm, które zatrudniają ponad 1000 pracowników i których obroty przekraczają 450 mln euro rocznie. Dodatkowo ich działalność musi obejmować wiele szczebli łańcuchów dostaw: od produkcji towarów po ich dystrybucję, transport i magazynowanie. Przedsiębiorstwa te będą musiały wdrożyć system umożliwiający monitorowanie szkód w zakresie praw człowieka i środowiska, a także zapobieganie im lub ich naprawę.
Przepisy będą obejmować przedsiębiorstwa stopniowo, zaczynając od największych. Po trzech latach od wejścia prawa w życie objęte nim zostaną firmy zatrudniające co najmniej pięć tysięcy pracowników i z rocznymi obrotami powyżej 1,5 mld euro. Po kolejnych dwóch latach obejmie wszystkie przewidziane w dyrektywie przedsiębiorstwa.
CSDD nie obejmie małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) - te będą podlegać dyrektywie o sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD), zatwierdzonej w 2022 r. Od 2027 r. MŚP notowane na giełdzie, które mają przychody netto powyżej 8 mln euro, a których średnia roczna liczba pracowników przekracza 50 osób, będą musiały składać roczne raporty o wpływie ich działalności na środowisko.
Warto także podkreślić, że chociaż małe i średnie przedsiębiorstwa nie będą bezpośrednio objęte przepisami dyrektywy, ale wejście w życie CSDD wpłynie również na nie. Chociażby ze względu na to, że bardzo często są dostawcami większych podmiotów i elementami globalnych łańcuchów dostaw.
Jakie zmiany wprowadza dyrektywa CSDD?
- Wdrożony zostanie obowiązek należytej staranności w odniesieniu do poszanowania praw człowieka i kwestii środowiskowych dla określonych grup przedsiębiorstw;
- Obowiązkowa stanie się należyta staranność w celu ograniczania negatywnych skutków działalności własnej przedsiębiorstw, działalności jednostek zależnych oraz tzw. łańcucha działalności (chain of activities – pojęcie będące kompromisem pomiędzy łańcuchem wartości a łańcuchem dostaw);
- Zwiększy się odpowiedzialność i rozliczalność przedsiębiorstw za negatywne skutki prowadzonej przez nie działalności;
- Poprawi się dostęp do środków ochrony prawnej dla osób i podmiotów dotkniętych negatywnymi skutkami działalności przedsiębiorstw;
- Przedsiębiorstwa będą ponosiły odpowiedzialność cywilną za negatywne skutki swojej działalności pod pewnymi warunkami, a także będą podlegały karom pieniężnym za naruszenie obowiązków w zakresie należytej staranności.
Kogo dotyczyć będzie dyrektywa CSDD?
Dyrektywa CSDD będzie dotyczyć przedsiębiorstw z krajów UE, ale także przedsiębiorstw spoza UE. Zgodnie z art. 2 CSDD podmioty utworzone zgodnie z prawem kraju członkowskiego UE, a które będą objęte regulacją, można podzielić na następujące grupy:
- Przedsiębiorstwa, które w ostatnim roku obrotowym, za które zostało lub powinno zostać sporządzone roczne sprawozdanie finansowe, zatrudniały średnio ponad 1000 pracowników, a ich przychody netto ze sprzedaży w skali światowej przekraczały 450 mln euro;
- Przedsiębiorstwa, które same nie osiągnęły progów wskazanych powyżej, ale były najwyższą spółką dominującą (ultimate parent company) w grupie, która osiągnęła te progi;
- Przedsiębiorstwa, które same zawarły lub są najwyższą spółką dominującą grupy, która zawarła z niezależnymi spółkami zewnętrznymi umowy franczyzowe lub licencyjne w UE w zamian za opłaty licencyjne wynoszące ponad 22,5 mln euro (jeżeli umowy te zapewniają wspólną tożsamość, wspólną koncepcję biznesową i stosowanie jednolitych metod prowadzenia działalności).
Nowe przepisy będą stosowane stopniowo:
- Od 2027 r. do firm zatrudniających ponad 5000 pracowników i osiągających obroty przekraczające 1,5 mld euro;
- Od 2028 r. do firm zatrudniających ponad 3000 pracowników i osiągających obroty w wysokości 900 mln euro;
- Od 2029 r. do wszystkich pozostałych spółek objętych dyrektywą (zatrudniających ponad 1000 pracowników i osiągających obroty przekraczające 450 mln euro).
